Nowe spojrzenie na diagnostykę raka endometrium - grant badawczy Narodowego Centrum Nauki dla doktorantki UMB

09.02.2026

Julia Zelkowska doktorantka z Centrum Badań Klinicznych UMB, otrzymała prestiżowy grant PRELUDIUM 24 przyznawany przez Narodowe Centrum Nauki. Na realizację projektu badawczego pt. „ECLECTIC: Wielowarstwowa ocena raka endometrium z wykorzystaniem danych klinicznych, metabolomicznych, histologicznych i molekularnych w ujęciu translacyjnym” przyznano 209 814 zł. Opiekunem naukowym projektu jest prof. Michał Ciborowski.

Rak endometrium to najczęstszy nowotwór złośliwy żeńskiego układu rozrodczego w krajach rozwiniętych, a liczba zachorowań systematycznie rośnie. Choć wczesne stadia choroby często można skutecznie leczyć chirurgicznie, wciąż brakuje wiarygodnych, nieinwazyjnych metod wczesnego wykrywania oraz narzędzi pozwalających lepiej przewidywać przebieg choroby i dobierać leczenie „szyte na miarę”. Stosowane dziś badania – takie jak USG przezpochwowe czy biopsja – są albo mało precyzyjne, albo obciążające dla pacjentek.

Celem projektu jest połączenie wielu źródeł informacji o chorobie w jeden spójny obraz. Badania mgr Julii Zelkowskiej mają objąć dane: kliniczne (dotyczące przebiegu choroby), histologiczne (ocena tkanek), molekularne (zmiany genetyczne), metabolomiczne (analiza drobnych cząsteczek – metabolitów – krążących w organizmie).

To wielowymiarowe podejście ma pomóc w odkryciu charakterystycznych „podpisów metabolicznych” raka endometrium, czyli wzorców zmian w metabolizmie, które odzwierciedlają kluczowe procesy chorobowe tj.: zaburzenia hormonalne, przewlekły stan zapalny, zmiany w odpowiedzi immunologicznej czy przeprogramowanie energetyczne komórek nowotworowych.

Projekt opiera się na obiecujących wynikach badań wstępnych, które wykazały istotne różnice w profilu metabolitów osocza pacjentek z rakiem endometrium w porównaniu z grupą kontrolną. Zaobserwowano m.in. zmiany w metabolizmie tłuszczów i węglowodanów, a także w związkach powiązanych ze stresem metabolicznym i aktywacją układu odpornościowego.

W kolejnych etapach planowane są zaawansowane analizy LC-MS/MS próbek osocza, moczu i tkanki guza. Oceniane będą m.in. mediatory stanu zapalnego, hormony steroidowe oraz profile lipidowe. Badania uzupełni profilowanie molekularne obejmujące kluczowe geny związane z rakiem endometrium (m.in. POLE, TP53, MSI, PIK3CA).

Projekt jest efektem współpracy Laboratorium Metabolomiki i Proteomiki z Kliniką Ginekologii Onkologicznej z Chemioterapią UMB, kierowaną przez prof. Pawła Knappa. Ważną rolę odgrywa również Biobank UMB, który zabezpiecza wysokiej jakości materiał biologiczny niezbędny do badań.