89% Polek i Polaków wie, że wczesne wykrycie nowotworu potrafi uratować życie, ale tylko 21% bada się

06.02.2026

Większość Polek i Polaków zdaje sobie sprawę, że wczesne wykrycie nowotworu daje wysokie szanse wyleczenia. A jednak w codzienności często wygrywa „jeszcze nie teraz”. Widać to w liczbach: 89% Polek i Polaków uważa, że wczesne wykrycie daje wysokie szanse wyleczenia, ale regularne badania onkologiczne adekwatne do wieku i płci deklaruje tylko 21%, a 27% przyznaje, że nie robi ich nigdy, wynika z badania zrealizowanego na zlecenie enel-med. Często odkładamy diagnostykę, bo „nas nic nie boli” (36%) albo dlatego, że boimy się diagnozy (22%). Właśnie dlatego w Warszawie powstało Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med, czyli miejsce, które pomaga przełożyć intencje na działanie i przejść przez badania w uporządkowanej ścieżce.
– Profilaktyka onkologiczna ma sens wtedy, gdy nie ma żadnych objawów klinicznych choroby, nie odczuwamy bólu. I to jest jej największy paradoks. Z jednej strony wiemy, że wczesne wykrycie zwiększa szanse leczenia, z drugiej odkładamy badania, bo nie ma „alarmu” w postaci objawów albo pojawia się lęk przed wynikiem. Dlatego tak ważne są rozwiązania, które dają pacjentowi jasny plan i prowadzą przez proces krok po kroku: co zrobić, w jakiej kolejności i dlaczego. Kiedy ścieżka jest zrozumiała i dostępna, łatwiej zamienić „kiedyś” na „dzisiaj” – mówi dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog i konsultant medyczny Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.

Gdzie pęka profilaktyka i dlaczego odkładamy badania
Z badania enel-med dotyczącego podejścia Polaków do profilaktyki onkologicznej wynika, że największy problem nie leży w braku świadomości, tylko w tym, co dzieje się „pomiędzy”: pomiędzy przekonaniem, że warto, a realnym zapisaniem się na badanie i doprowadzeniem sprawy do końca. Najczęściej odkładamy diagnostykę pozwalającą wykryć choroby onkologiczne, bo nie mamy objawów, tak wskazuje 36% Polek i Polaków. Drugą stroną tej samej bariery jest lęk: 22% mówi wprost, że powodem rezygnacji jest obawa przed diagnozą. A aż 60% osób przyznaje, że sama perspektywa diagnozy onkologicznej budzi w nich obawę. W praktyce to często oznacza unikanie: „wolę nie wiedzieć”, „nie teraz”, „jeszcze zdążę”.

– Lęk przed diagnozą często działa jak mechanizm unikania: odkładamy badania, bo obawiamy się wyniku. To widać w danych: aż 60% Polek i Polaków przyznaje, że sama diagnoza onkologiczna budzi w nich obawę. W takich emocjach bardzo pomaga poczucie, że nie trzeba „ogarniać wszystkiego” samemu: że ktoś prowadzi przez proces, wyjaśnia i porządkuje kroki. Wtedy napięcie spada, a decyzja staje się łatwiejsza do podjęcia – mówi Sylwia M. Bartczak, psycholog enel-med.

W badaniu widać też wyraźną różnicę pokoleniową. Wśród osób w wieku 18–24 lata niemal połowa (46%) przyznaje, że nigdy nie wykonywała badań onkologicznych adekwatnych do wieku i płci. Wśród osób w wieku 45-54 lata ten odsetek jest zdecydowanie niższy i wynosi 29%. To sygnał, że profilaktyka przegrywa już na etapie budowania nawyków, zanim pojawi się „powód”, by pójść do lekarza. Jeśli do tego dochodzi lęk i odkładanie „na później”, luka między świadomością a działaniem tylko się pogłębia.

Rozwiązanie w jednym miejscu
Aby ułatwić przejście od decyzji do wykonania badań, enel-med uruchomił w Warszawie Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej. To miejsce skoncentrowane na wczesnym wykrywaniu nowotworów i profilaktyce, a pacjent może przejść przez diagnostykę w zaplanowanej ścieżce: od konsultacji, przez badania, po omówienie wyników i kolejne kroki. W ramach działań dostępne są programy dla kobiet i mężczyzn obejmujące m.in. diagnostykę raka piersi, chorób ginekologicznych, prostaty i układu moczowego, raka płuc, raka jelita grubego oraz żołądka. W ramach programu badań przesiewowych organizowanego przez NFZ w placówce są realizowane badania endoskopowe takie jak kolonoskopia.

– Profilaktyka powinna zaczynać proces leczenia jeszcze zanim pacjent trafi do szpitala. To wyzwanie zdrowotne, ale też społeczne i ekonomiczne. OECD prognozuje, że samo starzenie się populacji może zwiększyć wydatki na leczenie nowotworów per capita o 89% w latach 2023–2050. Dlatego w enel-med od lat konsekwentnie inwestujemy w profilaktykę, a dziś rozwijamy model opieki, który porządkuje ścieżkę diagnostyczną i ułatwia pacjentom wykonanie badań. Kluczowe są trzy filary: doświadczenie specjalistów, nowoczesny sprzęt i technologie obrazowania oraz koordynacja procesu. Tak, by pacjent wiedział, co zrobić, w jakiej kolejności i dlaczego – mówi Jacek Rozwadowski, prezes zarządu enel-med.

Doświadczenie medyczne w połączeniu z perspektywą pacjenta
Centrum tworzą specjaliści wielu dziedzin. Konsultantką medyczną jest dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog, a obszar profilaktyki mężczyzn współtworzy prof. dr hab. n. med. Jakub Dobruch, urolog. W działania Centrum zaangażowani są również specjaliści wspierający, m.in. psychologowie, urolodzy, onkolodzy, gastrolodzy i dietetycy. Ważnym elementem jest diagnostyka oparta na nowoczesnym sprzęcie i technologiach obrazowania, m.in. mammograf MAMMOMAT B. Brilliant z tomosyntezą 3D i algorytmami sztucznej inteligencji oraz wysokiej klasy system ultrasonograficzny wykorzystywany m.in. w biopsji fuzyjnej prostaty. W efekcie kluczowe badania można wykonać szybciej i w jakości wspierającej wczesne wykrywanie zmian.

Elementem wyróżniającym Centrum jest zaproszenie Anity Wojtaś-Jakubowskiej, pacjentki, która przeszła pełną ścieżkę diagnostyczno-onkologiczną, do współtworzenia standardów obsługi i organizacji procesów. Jej doświadczenie wspiera zespół w weryfikacji procedur i organizacji opieki tak, aby były jak najbardziej zrozumiałe, przyjazne i skuteczne z punktu widzenia pacjenta – od pierwszego kontaktu po kolejne etapy ścieżki.

– Profilaktyka uratowała mi życie. Chorowałam na nowotwór żołądka, który ma niespecyficzne objawy i do momentu diagnozy czułam się zupełnie zdrowa. Moją osobistą misją jest zachęcanie do diagnostyki i ułatwianie pacjentom przejścia przez leczenie i dlatego cieszę się, że mogę wspierać enel-med w projektowaniu ścieżki opieki. Wiem, z własnego doświadczenia, jak wiele emocji budzi ten proces, ale wiem też, że jedyną sensowną odpowiedzią jest działanie mimo strachu i realizowanie badań profilaktycznych mimo obaw o ich wynik – mówi Anita Wojtaś-Jakubowska, konsultantka społeczna Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.